Зал №2: «Жетісудың көне және ортағасырлық тарихы» залы

Музейдің бұл залының экспозициясында ұсынылған Алматы облысының территориясында әр жылдары жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде немесе кездейсоқ табылған ескілік мұралар көне замандары Жетісу жерінде мекендеген тайпалардың өмірі мен өнері жайлы сыр шертеді.

Тас дәуірінде алғашқы тап өкілдерінің тұрақтары жерімізде табылмаса да, сол замандағы аналақ ру үстемдік еткенінің бір дәлелі – «Ұмай ана» тас мүсіні мен жаңа тас дәуіріне жататын қырғыш тастар қойылған. Бұл мүсін Алакөл ауданының жерінде кездейсоқ табылған.

Келушілер назарына ұсынылған тас балталар мен келі саптар кейінгі келген қола заманына жататын жәдігерлер. Жерлеу рәсімінің бірден-бір үлгісі ретінде қола заманында өмір сүрген андроновтықтардың жерлеу дәстүрін айтуға болады. Олар өліктің қол-аяғын бүгіп жатқызған. Бұрын бұл күй өліктен қорыққасын, оны ұйқыдағы адамдай жіппен байлаған деп түсіндіріледі. Бірақ, көне бір әдебиетте: жер өлген кісіні өз құрсағына анасындай қабылдайды, болашақта ол жаңа өмірге қайта келеді делінген. Осы сеніммен бас тұстарына тағам құйылған ыдыстармен жеке заттарын да қойып, төрт қабырғасын тас плиталармен қоршаған.

Жетісу жерін мекендеген сақтардың аса ірі ескерткіштері Бесшатыр және Есік қорымдары облысымыздың жерінде жақсы сақталып, еліміздің құнды мұрасы болып есептеледі. Экспозицияда «Есік» қорғанынан табылған «Алтын адамның» көшірмесі. Бүкіл киімі мен қару-жарағы аң стилінде дайындалған сақ жауынгерінің қабірінен 4000-ға жуық алтын пластина элементтері мен 30-ға жуық ыдыстар шыққан. Солардың бірінен бүйірінде 26 таңбадан тұратын екі жол жазу ашылды. Бұл сақтардың мемлекеті болғандығының әрі олардың жазу мәдениетін қолданғандығының дәлелі.

Көне заманнан бізге жеткен тарихи ескерткіштеріміздің бірі – балбал тастар. Экспозициядағы балбал тас мүсіндер Текелі қаласының маңынан табылған.

Археология залындағы келушілер назарын аударатын диорама – Сарқан ауданының аймағында орналасқан Қойлық қаласының (ІХ-ХІІғғ.) көрінісі. Жетісу өлкесі орта ғасырларда егіншілік пен мәдениет және сауданың орталығы болған. Бүгінгі күнге дейін Алматы облысының территориясынан археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде 80-нен аса ортағасырлық қалалар мен қалашықтардың орны ашылған. Экспозицияда әр жылдары жүргізілген қазба жұмыстары кезінде табылған қыш құмыралар, су құбырының бір бөлігі мен май шырақтар қойылған.

Ұлттық тарихымыздағы елеулі оқиғалардың бірі – ХҮ ғ- орта шенінде қазақ хандығының құрылуы. Келушілер назарына «Ақ киізге көтеріп, хан сайлау» дәстүріне арналған көркемсурет туындысы ұсынылған.

Ұлан-байтақ, ұшы-қиырсыз даланы мекендеу қазаққа оңай тиген жоқ. Жүз жылға созылған жоңғар шапқыншылығының бетін тойтарып, қазақтардың жауынгерлік рухын асқақтатқан ұлы шайқастар Жетісу жерінде де өткен, ол - 1643 жылғы қазіргі облыстың Панфилов ауданының территориясындағы Қосқалаң тауының етегінде өткен Орбұлақ шайқасы мен 1729 жылы Балқаштың оңтүстігінде өткен Аңырақай шайқасы. Аңырақай шайқасынан көрініс беретін көркемсурет туындысын осы жерден тамашалауға болады. Жоңғарларға қарсы шайқасып, елдің ішкі-сыртқы саясатына белсене қатысып, шешендігімен танылған Жетісудың тумасы Балпық Дербісәліұлының өзі киген дулығасы бүгінгі күні музей қорының жауһар жәдігері. Музей қорына Қаратал ауданы Жоламан ауылында тұратын ұрпақтарынан алынған.